O‘qish savodxonligi bo‘yicha DTM/BMBA sinov testi. 9-variant
Ushbu testda 10 ta savol bor
Argumentatsiya bo‘yicha test: tezis, dalil, misol, kuchli va kuchsiz argumentlar, muallif fikrining asoslanishi va mantiqiy bog‘lanishlar.
Ushbu testda 10 ta savol bor
Ushbu test O‘zbekiston DTM/BMBA formatida O‘qish savodxonligi bo‘yicha imtihonga tayyorlanayotgan abituriyentlar uchun tuzilgan. 9-variantning asosiy mavzusi — matndagi tezis, dalil va misollarni aniqlash hamda muallif argumentatsiyasini tahlil qilishdir. Bunday topshiriqlar muallif qanday fikrni ilgari surayotganini, uni qanday asoslayotganini va qaysi dalillar yordamida isbotlashga harakat qilayotganini tushunishni talab qiladi.
Testda qisqa matnlar va mulohazalar asosida tuzilgan 10 ta savol berilgan. Savollar tezisni dalildan, dalilni misoldan farqlash, kuchli va kuchsiz argumentlarni ajratish, muallif fikrining qaysi ma’lumot bilan asoslanganini topish va matndagi mantiqiy bog‘lanishni baholashga qaratilgan. Bu ko‘nikmalar DTM/BMBA imtihonida O‘qish savodxonligi bo‘limini muvaffaqiyatli bajarish uchun muhim hisoblanadi.
Tezis — muallif ilgari surayotgan asosiy fikr yoki da’vodir. Dalil esa shu fikrni asoslash uchun keltirilgan sabab, fakt, kuzatuv yoki mantiqiy izoh hisoblanadi. Misol dalilni aniqroq ko‘rsatish yoki tushuntirish uchun beriladi. Abituriyent ushbu uch unsur o‘rtasidagi farqni bilsa, matn tuzilishini tezroq anglaydi va javob variantlarini aniqroq tahlil qiladi.
Kuchli dalil odatda fakt, aniq ma’lumot, kuzatuv, mantiqiy asos yoki ishonchli manbaga tayanadi. Kuchsiz dalil esa shaxsiy hissiyot, umumiy gap, asossiz taxmin yoki matnda yetarlicha isbotlanmagan fikrga asoslanishi mumkin. Test savollari bunday farqlarni ko‘rish va haqiqatan berilgan dalilni ortiqcha taxminlardan ajratishga yordam beradi.
Har bir savol batafsil izoh bilan berilgan bo‘lib, test nafaqat bilimni tekshirish, balki tanqidiy fikrlashni rivojlantirish vositasi sifatida ham foydalidir. Izohlarda avval matndagi asosiy tezis aniqlanadi, keyin uni qo‘llab-quvvatlovchi dalillar yoki misollar tahlil qilinadi va yakuniy javob nima uchun to‘g‘ri ekani bosqichma-bosqich tushuntiriladi.
O‘qish savodxonligi bo‘yicha yuqori natija olish uchun tezisni topish, dalil va misolni farqlash, kuchli hamda kuchsiz argumentlarni baholash va muallif fikrining qanday asoslanganini tushunish zarur. Ushbu test DTM/BMBA imtihoni oldidan argumentatsiyani tahlil qilishdagi bo‘shliqlarni aniqlash hamda savollarga ishonch bilan javob berish uchun qulay o‘quv materialidir.