O‘qish savodxonligi bo‘yicha DTM/BMBA sinov testi. 8-variant
Ushbu testda 10 ta savol bor
Sarlavha va qayta ifodalash bo‘yicha test: eng mos sarlavhani tanlash, asosiy fikrni umumlashtirish va ma’noni saqlagan holda bayon qilish.
Ushbu testda 10 ta savol bor
Ushbu test O‘zbekiston DTM/BMBA formatida O‘qish savodxonligi bo‘yicha imtihonga tayyorlanayotgan abituriyentlar uchun tuzilgan. 8-variantning asosiy mavzusi — matn mazmunini umumlashtirish, eng mos sarlavhani tanlash va fikrni ma’noni yo‘qotmasdan qayta ifodalashdir. Bunday topshiriqlar matnning asosiy g‘oyasini ajratish, ikkinchi darajali ma’lumotlarni chetga surish va muallif fikrini aniq tushunishni talab qiladi.
Testda qisqa matnlar va gaplar asosida tuzilgan 10 ta savol berilgan. Savollar matnga mos sarlavha yoki pastki sarlavha tanlash, asosiy fikrni aniqlash, mazmunan teng bo‘lgan ifodalarni topish va berilgan gapni boshqa so‘zlar bilan to‘g‘ri qayta ifodalashga qaratilgan. Bu ko‘nikmalar DTM/BMBA imtihonida O‘qish savodxonligi bo‘limini muvaffaqiyatli bajarish uchun muhim hisoblanadi.
Sarlavha tanlashda eng muhim mezon — u matnning umumiy mazmunini aniq, qisqa va ortiqcha kengaytirmasdan ifodalashi kerak. Juda tor sarlavha faqat bitta detalni qamrab oladi, juda keng sarlavha esa matnda aytilmagan mazmunni ham qo‘shib yuboradi. To‘g‘ri javob odatda matnning asosiy fikri va muallif maqsadiga eng yaqin bo‘ladi.
Qayta ifodalashga oid savollarda bir xil fikr turli so‘zlar, sinonimlar yoki grammatik qurilmalar orqali berilishi mumkin. Abituriyent bunda faqat so‘zlarning o‘xshashligiga emas, balki mazmunning saqlanganiga e’tibor berishi kerak. Ma’noni o‘zgartiradigan, sabab-oqibat bog‘lanishini buzadigan yoki matnga ortiqcha ma’lumot qo‘shadigan variantlar noto‘g‘ri hisoblanadi.
Har bir savol batafsil izoh bilan berilgan bo‘lib, test nafaqat bilimni tekshirish, balki matn bilan ishlash usulini ham o‘rgatadi. Izohlarda avval matnning asosiy mazmuni aniqlanadi, keyin javob variantlari tahlil qilinadi va eng mos sarlavha yoki qayta ifoda nima uchun to‘g‘ri ekani bosqichma-bosqich tushuntiriladi.
O‘qish savodxonligi bo‘yicha yuqori natija olish uchun matnning asosiy fikrini ajratish, sarlavha variantlarini mazmun bilan solishtirish va qayta ifodalangan gaplarda ma’no saqlanganini tekshirish zarur. Ushbu test DTM/BMBA imtihoni oldidan sarlavha tanlash va qayta ifodalash ko‘nikmalarini mustahkamlash hamda savollarga ishonch bilan javob berish uchun qulay o‘quv materialidir.