O‘qish savodxonligi bo‘yicha DTM/BMBA sinov testi. 6-variant
Ushbu testda 10 ta savol bor
Leksika bo‘yicha test: so‘z va iboralarning matn ichidagi ma’nosi, ko‘chma ma’no, metafora, metonimiya, jonlantirish va frazeologizmlar.
Ushbu testda 10 ta savol bor
Ushbu test O‘zbekiston DTM/BMBA formatida O‘qish savodxonligi bo‘yicha imtihonga tayyorlanayotgan abituriyentlar uchun tuzilgan. 6-variantning asosiy mavzusi — so‘z va iboralarning matn ichidagi ma’nosini aniqlashdir. Bunday topshiriqlar abituriyentdan so‘zning lug‘aviy ma’nosini bilish bilan birga, uning aynan berilgan kontekstda qanday ma’no va uslubiy vazifa bajarayotganini tushunishni talab qiladi.
Testda ko‘chma ma’no, ma’no qirralari, metafora, metonimiya, jonlantirish va frazeologizmlarga oid 10 ta savol berilgan. Savollar matndagi so‘z yoki iboraning bevosita ma’noda emas, balki obrazli, hissiy yoki uslubiy ma’noda qo‘llangan holatlarini aniqlashga qaratilgan. Bu ko‘nikmalar DTM/BMBA imtihonida O‘qish savodxonligi bo‘limini muvaffaqiyatli bajarish uchun muhim hisoblanadi.
Leksik ma’noni tahlil qilishda kontekst asosiy rol o‘ynaydi. Bir so‘z turli gap va matnlarda turlicha ma’no kasb etishi mumkin: ba’zan u to‘g‘ri ma’noda, ba’zan esa ko‘chma ma’noda ishlatiladi. Shuning uchun javob tanlashda faqat alohida so‘zga emas, balki butun gap mazmuniga, muallif maqsadiga va so‘zning atrofidagi birliklarga e’tibor berish kerak.
Metafora yashirin o‘xshatish asosida, metonimiya esa narsa va hodisalar o‘rtasidagi yaqinlik yoki bog‘liqlik asosida yuzaga keladi. Jonlantirishda jonsiz narsa yoki tabiat hodisasiga insonga xos xususiyatlar beriladi. Frazeologizmlar esa tayyor, barqaror iboralar bo‘lib, ularning umumiy ma’nosi ko‘pincha tarkibidagi so‘zlarning oddiy ma’nosidan kelib chiqmaydi.
Har bir savol batafsil izoh bilan berilgan bo‘lib, test nafaqat bilimni tekshirish, balki matn bilan ishlash usulini ham o‘rgatadi. Izohlarda avval so‘z yoki ibora kontekstdan ajratib olinadi, keyin uning matndagi vazifasi tahlil qilinadi va yakuniy javob nima uchun to‘g‘ri ekani bosqichma-bosqich asoslanadi.
O‘qish savodxonligi bo‘yicha yuqori natija olish uchun so‘zlarning to‘g‘ri va ko‘chma ma’nosini farqlash, frazeologizmlarni tanish, obrazli ifodalarni tushunish va javob variantlarini matn bilan solishtirish zarur. Ushbu test DTM/BMBA imtihoni oldidan leksik ma’no va uslubiy vositalarni tahlil qilishdagi bo‘shliqlarni aniqlash hamda savollarga ishonch bilan javob berish uchun qulay o‘quv materialidir.